|
 |
|
Một nghệ nhân làng
gốm |
Làng Bầu Trúc là một trong hai làng
gốm cổ xưa nhất ở Đông Nam Á nằm cách thị xã Phan Rang -Tháp Chàm
10km về hướng Nam. Đây là một làng nhỏ có hơn 400 hộ trong đó 85%
hộ làm nghề gốm truyền thống. Người trong làng kể rằng chính Pô
klong Chan là người đã truyền nghề, ông là một trong những vị tổ
sư của nghề gốm từ thời xa.
Người dân ở Bầu
Trúc đã dùng đôi bàn tay khéo léo của mình, những vòng tre và
những vỏ sò để tạo ra những tác phẩm vô giá. Thật đáng ngạc nhiên
trong khi những làng nghề gốm khác đã đổi sang dùng bàn xoay như
một công cụ thiết yếu, thì trái lại các nghệ nhân Chăm vẫn dựa vào
đôi bàn tay tài năng của mình và những công cụ thô sơ. Để tạo ra
một sản phẩm gốm, một nghệ nhân Chăm chỉ cần dùng một cái đe (
không phải vòng xoay ) và các công cụ thô sơ khác cùng với đất
tơi; sau đó dùng tay để nặn những mẫu đất sét thành những tác phẩm
mà họ muốn. Bằng những thao tác khéo léo và các tuyệt phẩm đã được
hình thành.
|
 |
|
Các sản phẩm gốm |
Vật liệu dùng để
tạo ra một sản phẩm gốm thật sự ở Bầu Trúc là một loại đất sét đặc
biệt. Loại đất sét này được lấy từ bờ sông Quao, khi nung rất dẻo
và bền. Kỹ năng trộn cát với đất sét cũng rất khác biệt. Lượng cát
được trộn vào vật liệu còn phụ thuộc vào công dụng và kích thước
của từng loại gốm.
Vì thế nên gốm Bầu
Trúc hoàn toàn khác so với những nơi khác. Chẳng hạn, lu đựng nước
được làm ở Bầu Trúc luôn được người dân ở những vùng khô và nắng
ưa chuộng bởi vì nhiệt độ của nước trong lu luôn luôn thấp hơn so
với bên ngoài nên nước bao giờ cũng mát hơn.
Những năm gần đây
bước vào nền kinh tế thị trường, nhiều làng gốm truyền thống bị
chao đảo, có làng không còn giữ được nghề này nữa, nhưng ở làng
Bầu Trúc đa số các hộ Chăm vẫn còn làm nghề gốm, họ xem đó là nhu
cầu sản xuất chính của gia đình, mặc dù giá của sản phẩm làm ra
rất thấp. Để khuyến khích làng nghề cũng như ngành gốm truyền
thống lâu đời của nó, mong rằng chính quyền địa phương cần quan
tâm hơn nữa để làng nghề này được lưu truyền mãi và ngày càng phát
triển.
Các công đoạn tạo ra sản phẩm gốm:
Chuẩn bị đất làm gốm:
Đất sét được lấy từ
ruộng, đập thành những cục nhỏ, phơi khô, loại bỏ những tạp chất
rồi ngâm nước trong cái hố đất đã đào sẵn.Cát cũng được sàn lọc kỹ
và lượng cát pha cũng phải tuỳ thuộc vào hình dạng và kích thước
của sản phẩm gốm định làm.
Đầu tiên dùng chân
để nhồi đất và cát mịn, sau đó cuộn thành từng lọn hình trụ và
được phủ kín bằng tấm vải để ủ qua đêm.
Người thợ gốm còn
phải nhồi và lăn lại đất bằng tay nhiều lần, rồi vo tròn thành các
cục đặt lên hòn kê để nặn thành sản phẩm.
Kỹ thuật tạo dáng gốm: Có 4
công đoạn sau:
- Nặn hình: Tạo dáng gốm cơ
bản ban đầu, sau đó nối những “lọn đất” vào miệng gốm, dùng “vòng
quơ” chải quanh thanh gốm.
- Chà láng gốm: dùng “vải
cuộn” thấm nước, quấn vào tay chà láng thân gốm và tạo hình miệng.
-
Trang trí hoa văn: Dùng que cây, vỏ sò, hoa thực vật... để tạo hoa
văn trên gốm. Hoa văn chủ yếu là hình răng cưa, khắc vạch, sóng
nước, hoa văn thực vật, vỏ sò... họ còn dùng màu thực vật để nhuộm
áo gốm.
- Tu sửa gốm: Gốm nặn đem phơi
nơi râm mát, hơi khô dùng “vòng quơ ” nhỏ để cạo mỏng thân và nông
đáy gốm.
Nung gốm:
Gốm Bầu Trúc được
nung ngoài trời (lộ thiên) và trước khi nung phải phơi khô một
ngày.
Vật liệu dùng để
nung gốm là củi, phân trâu bò khô, rơm rạ, trấu...
Củi được xếp thành
hình chữ nhật (4mx3m) dày khoảng 0,2m-0,3m và trên đó người ta xếp
úp 2-3 lớp gốm, phía dưới xếp những sản phẩm lớn. Tiếp đó toàn bộ
phủ một lớp rơm rạ dày khoảng 0,2m và trên là một lớp trấu mỏng.
Người thợ gốm Bầu
Trúc chỉ đốt lò vào buổi chiều ít gió hoặc gió nhẹ và đốt theo
chiều ngược gió. Thời gian nung khoảng 2-3 giờ đồng hồ.
|
