|
 |
|
Vũ điệu của thiếu nữ
Chăm |
Dân tộc Chăm có tên gọi khác Chàm, Chiêm
thành, Hroi
Nhóm ngôn ngữ Malayô - Pôlinêxia.
Dân số 99.000 người.
Cư trú sống tập trung ở hai tỉnh Ninh
Thuận và Bình Thuận. Một số nơi khác như An Giang, Tây Ninh, Đồng
Nai, thành phố Hồ Chí Minh cũng có một phần dân cư là người Chăm;
Tây nam Bình Thuận và Tây bắc Phú Yên có người Chăm thuộc nhóm
Hroi.
Đặc điểm kinh tế Đồng bào Chăm sống ở đồng
bằng, có truyền thống sản xuất lúa nước là chính. Kỹ thuật thâm
canh lúa nước bằng các biện pháp giống, phân bón, thủy lợi khá
thành thạo. Đồng bào Chăm biết buôn bán. Hai nghề thủ công nổi
tiếng là đồ gốm và dệt vải sợi bông. Trước kia, người Chăm không
trồng cây trong làng.
Tổ chức cộng đồng Đồng
bào có tập quán bố trí cư trú dân cư theo bàn cờ. Mỗi dòng họ, mỗi
nhóm gia đình thân thuộc hay có khi chỉ một đại gia đình ở quây
quần thành một khoảnh hình vuông hoặc hình chữ nhật. Trong làng
các khoảnh như thế ngăn cách với nhau bởi những con đường nhỏ.
Phần lớn làng Chăm có dân số khoảng từ 1.000 người đến 2.000
người. Hôn nhân
gia đình Chế độ mẫu hệ vẫn tồn tại ở người Chăm miền Trung. Tuy
đàn ông thực tế đóng vai trò to lớn trong cuộc sống nhưng chủ gia
đình luôn là người đàn bà cao tuổi. Phong tục Chăm qui định con
gái theo họ mẹ. Nhà gái cưới chồng cho con. Con trai ở rể nhà vợ.
Chỉ con gái được thừa kế tài sản, đặc biệt người con gái út phải
nuôi dưỡng cha mẹ già nên được phần chia tài sản lớn hơn các chị.
Nhà cửa của đồng bào hầu như có rất ít đặc điểm giống nhà của các
cư dân Malayô - Pôlinêxia nào khác. Nói đến nhà ở của người Chăm ở
Bình Thuận thì cái nhà chưa phải là cái đáng quan tâm nhất, mà là
một quần thể nhà trong một khuôn viên. Mối quan hệ của các nhà
trong quần thể này đã thể hiện quá trình dan vỡ của hình thái gia
đình lớn mẫu hệ để trở thành các gia đình nhỏ với các ngôi nhà
ngắn. Bộ khung của người Chăm ở Bình Thuận khá đơn giản. Vì cột cơ
bản là vì ba cột (không có kèo). Nếu là vì năm cệt thì có thêm xà
ngang đầu gác lên cây đòn tay cái nơi hai đầu cột con. Từ các kiểu
vì này dần xuất hiện cây kèo và trở thành vì kèo. Về mặt sinh
hoạt, mỗi nhà trong khuôn viên có tổ chức mặt bằng khác nhau.
Song, đồng bào cho rằng nhà thang yơ là kiểu nhà cổ nhất. Đó là
nhà sản, nhưng nay sàn rất thấp gần sát mặt đất. Đầu hồi bên trái
và một phần của mặt nhỏ dành cho khách, củ nhà, kho... Với các nhà
khách hình thức bố cục này hầu như vẫn được giữ lại. Khác chăng
chỉ là hiêm của nhà thang yơ được giữ lại. Khác chăng chỉ là cái
hiên của nhà thang yơ được bưng kín để kê phản, bàn ghế... Đó là
nói về nhà người Chăm ở Bình Thuận, còn nhà người Chăm ở miền Nam
lại rất khác. - Nhà người Chăm ở An Giang: cách tổ chức mặt bằng
sinh hoạt còn phảng phất cái hình đồ sộ của nhà thang yơ ở Bình
Thuận. - Nhà người Chăm ở Châu Đốc: Khuôn viên của nhà Chăm Châu
Đốc không còn nhiều nhà mà chỉ có nhà chính và nhà phụ kết hợp
thành hình thước thợ. Chuồng trâu bò và lợn được làm xa nhà ở. Nhà
ở là nhà sàn, chân rất cao để phòng ngập lụt. Cách bố trí trên mặt
bằng sinh hoạt hoàn toàn khác với nhà ở Bình Thuận cũng như ở An
Giang.
 |
Trang phục Có những
nhóm địa phương khác nhau với lối tạo dáng và trang trí riêng khó
lẫn lộn với các tộc người trong nhóm ngôn ngữ hoặc khu vực.
+ Trang phục nam Vùng Thuận Hải, đàn
ông lớn tuổi thường để tóc dài, quấn khăn. Đó là loại khăn màu
trắng có dệt thêu hoa văn ở các mép và hai đầu khăn cũng như các
tua vải. Khăn đội theo lối chữ nhân, hai đầu thả ra hai mang tai.
Nhóm Chăm Hroi đội khăn trắng quấn gọn trên đầu. Nam mặc áo cánh
xẻ ngực màu sáng hoặc tối. Đó là loại áo cổ tròn cài cúc. Có người
mặc áo ngắn, xẻ ngực, cộc tay. Các đường viền ở cổ sườn, hai thân
trước và gấu được trang trí và đính các miếng kim loại hình tròn,
có nhóm mặc lễ phục là loại áo dài xẻ nách trắng hoặc đỏ. Trang
phục cổ truyền là chiếc váy và quần.
+ Trang phục nữ Về cơ bản, phụ nữ các
nhóm Chăm thường đội khăn. Cách hoặc là phủ trên mái tóc
hoặc quấn
gọn trên đầu, hoặc quấn theo lối chữ nhân, hoặc với loại khăn to
quàng từ đầu rồi phủ kín vai. Khăn đội đầu chủ yếu là màu trắng,
có loại được trang trí hoa văn theo lối viền các mép khăn (khăn
to), nhóm Chăm Hroi thì đội khăn màu chàm. Lễ phục thường có chiếc
khăn vắt vai ngoài chiếc
áo dài màu trắng. Đó là chiếc
khăn dài tới 23m vắt qua vai chéo xuống hông, được dệt thêu hoa
văn cẩn thận với các màu đỏ, trắng, vàng của các mô tip trong bố
cục của dải băng. Nhóm Khánh Hòa và một số nơi, chị em mặc quần
bên trong áo dài. Nhóm Chăm Hroi mặc váy quấn (hở) có miếng đáp
sau váy. Nhóm Quảng Ngãi mặc áo cánh xẻ ngực, cổ đeo vòng và các
chuỗi hạt cườm. Trang phục Chăm, vì có nhóm cơ bản là theo đạo Hồi
nên cả nam và nữ lễ phục thiên về màu trắng. Có thể thấy đặc điểm
trang phục là lối tạo hình áo (khá điển hình) là lối khoét cổ và
can thân và nách từ một miếng vải khổ hẹp (hoặc can với áo dài)
thẳng ở giữa làm trung tâm áo cho cả áo ngắn và áo dài. Mặt khác
có thể thấy ở đây duy nhất là tộc còn thấy nam giới mặc váy ở nước
ta với lối mang trang phục và phong cách thẩm mỹ riêng.
|
